blog của Thuận

Trả lời bạn Thi Hương

Leave a comment

1 . Chị đến với nghề viết tiểu thuyết như thế nào?

Khi đã hai mươi sáu tuổi, gần mười năm xa Việt Nam, tôi mới bắt đầu viết. Không để giãi bày hay để tâm sự chuyện đời mà để phục vụ nhu cầu tưởng tượng, nhu cầu đi xa khỏi bản thân. Sau đó là tìm những lối viết khác. Mới đầu tôi viết truyện ngắn. Nhưng thể loại này nhanh chóng tạo cho tôi cảm giác chật chội và dễ dãi. Tuy vậy, phải đợi năm năm sau thì Made in Vietnam mới có thể thành hiện thực. Tiểu thuyết là một cuộc phiêu lưu và như mọi cuộc phiêu lưu, nó cần năng lượng và lòng dũng cảm.

2. Chị định ra cho mình hai năm viết xong một cuốn sách, giống như người ta sản xuất một sản phẩm thủ công vậy. Sáng tác văn học lại cần có hứng, đưa ra chương trình như vậy có phù hợp cho nghề nhà văn không?

Đặt kế hoạch cho công việc là cách làm việc khoa học, chứ không phải thủ công như người ta nhầm tưởng. Trong xã hội phát triển, nơi mọi ngành nghề đều phải cạnh tranh gay gắt thì nghề viết không lẽ gì lại có quyền thoát khỏi qui luật đó. Tôi luôn bị cảm giác áy náy dày vò mỗi khi không viết hay không làm gì đó phục vụ cho công việc viết. Trước khi nói đến trách nhiệm với xã hội và cộng đồng, có lẽ nhà văn cũng nên thành thực nhìn nhận trách nhiệm với bản thân và nghề nghiệp. Đấu tranh cho công bằng và bình đẳng thì  cá nhân mình không thể lẳng lặng hưởng đặc quyền đặc lợi.

Sáng tác văn học cần cảm hứng, nhưng chỉ những tác giả không chuyên mới đợi cảm hứng từ trên trời rơi xuống hay người khác ban cho. Với tôi thì ngay khi đóng tác phẩm này lại đã có tác phẩm khác mở ra, tác phẩm sau bổ khuyết tác phẩm trước… Sự tiếc nuối, hối hận triền miên khiến tôi cứ phải viết mãi khôn nguôi. Tự vấn là một phần không thể thiếu của sáng tác.
3. Chị có thể nói về những nét tiêu biểu nhất trong phong cách sáng tác của chị, để người đọc tiếp xúc tác phẩm là có thể biết đó là tác phẩm “made by Thuận”?

Nếu độc giả thấy những mẫu mực kiểu “cao trào – xung đột – mâu thuẫn,” “đặt vấn đề – giải quyết vấn đề,” “khảo sát thế giới nội tâm,” “khắc họa và phát triển tính cách nhân vật,” “nêu cao tư tưởng nhân văn”, thì đó dứt khoát không phải là tác phẩm của Thuận.

Nếu độc giả và tác giả cứ ôm nhau thút thít, mùa thu là nôn nao hoa sữa, mùa hè là khắc khoải hoa phượng, Tết đến quay cuồng nhớ hoa đào bánh chưng, hết Tết lại quay cuồng nhớ bánh chưng hoa đào … thì đó dứt khoát không phải là tác phẩm của Thuận.

Còn những nét tiêu biểu nhất cho phong cách của Thuận là gì thì có lẽ để các nhà chuyên môn trả lời cho khách quan. Chủ quan mà nói, tôi chú trọng tới nhịp điệu. Theo quan niệm của tôi, mỗi tác phẩm có một nhịp điệu riêng, tác giả có khả năng cuốn độc giả vào tác phẩm hay không, chính là nhờ nhịp điệu. Nhịp điệu của tác phẩm phụ thuộc vào cách sử dụng từ, cách đặt câu, cách ngừng lại, cách thêm bớt từng dấu phẩy, dấu chấm. Làm sao để mỗi tác phẩm bộc lộ được một kiểu hòa âm đặc thù. Và làm sao để tiểu thuyết là một tổng thể văn chương trọn vẹn chứ không phải là các truyện ngắn đặt cạnh nhau.

Ngoài nhịp điệu, tôi cũng bị sự khôi hài quyến rũ. Trong trường hợp của tôi, hài hước là một chất liệu cần thiết. Nếu không, trước những câu chuyện và những nhân vật mà tôi tạo ra, có lẽ độc giả sẽ phải vài phút rút khăn mùi xoa một lần, khóc thương cho đã mà không cần tự hỏi tại sao phải khóc, hoặc có nên khóc hay không.Tôi cho rằng dùng hài hước để nói những điều nghiêm trọng, như một nghịch lý, có thể gây nên nhiều băn khoăn cho người đọc. Họ phải ngừng lại nhiều hơn vì nghịch lý chứ không phải chỉ thuần tuý vì câu chuyện được kể. Những băn khoăn này có thể đã là những tiếp xúc đầu tiên của họ với văn chương.
4. Những nhà văn nước ngoài nào có ảnh hưởng đến phong cách sáng tác của chị? vì sao?

Tôi đặc biệt yêu thích Céline, Camus, Kundera, Kandare, Houllebecq, Duras… Ở mỗi tác giả tôi đều tìm thấy những phẩm chất cần được học hỏi, nhưng tôi cũng ý thức được rằng đừng bao giờ trông chờ họ đọc cho mà viết như viết chính tả, hoặc cầm thước kẻ gõ vào tay nhắc từ này ước lệ, câu kia thiên hạ viết mãi rồi. Những gì mà các tác giả lớn có thể mang lại cho tôi chỉ là những cái nháy mắt, hay nói theo cách của chị Phạm Thị Hoài, những “hạt giống” mà tôi phải “mang về đất của chính mình, đổ sức của chính mình vào đấy,” thì mới mong có ngày được hái quả.

Nhưng nói cho cùng, trong nghề viết, kinh nghiệm nào cũng hữu ích, ở tác giả nào cũng có thể tìm được một lời khuyên, thậm chí các tác giả kém thú vị nhất cũng khuyên được ta một điều thú vị: hãy nhanh chóng rời họ mà đi.
5. Chị viết cho mình hay cho độc giả? Câu trả lời cho câu hỏi này ảnh hưởng thế nào đến việc chọn ý tưởng đề tài cũng như văn phong?

Chỉ có các nhà văn hướng đến best seller mới khao khát ôm trọn nhân loại vào lòng. Không cần nổi tiếng, cũng không ham nhiều tiền, tôi tự cho mình cái quyền là không ve vãn chiều chuộng độc giả. Nghĩa là tôi cũng xem xét nhu cầu của số đông, nhưng không phải để đáp ứng mà để làm phiền. Ví dụ hoài cảm, lãng mạn, diễm tình, những thứ mà độc giả đời nào cũng thèm, không bao giờ được có mặt, dù chỉ là thấp thoáng, trong các tác phẩm của tôi.

Chọn đề tài không phải là vấn đề của văn chương. Có những tác giả mười tác phẩm mười đề tài khác nhau, nhưng độc giả chỉ cần đọc một tác phẩm là đủ hiểu chín tác phẩm còn lại. Trên thực tế, bất kỳ đề tài nào cũng có nguy cơ đã bị chọn không chỉ một vài lần trước đó. Do vậy, điều làm nên sự khác nhau giữa các tác phẩm không phải là đề tài mà ở cách xử lý đề tài đó như thế nào.

 

 

(Bài đăng trên Tuổi trẻ 24/10/2012)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s